Mỗi filler hyaluronic acid (HA) đều được nhà sản xuất mô tả bằng một nhóm thông số lưu biến như G′, G″, tan δ hay độ nhớt. Các con số này cho biết gel cứng hay mềm, đàn hồi đến đâu, chịu được biến dạng ra sao khi cơ mặt chuyển động. Hiểu đúng thông số giúp bác sĩ chọn sản phẩm phù hợp với từng lớp tiêm, đồng thời tránh so sánh sai giữa các tài liệu đo theo phương pháp khác nhau.
Tóm tắt nhanh
- Lưu biến học (rheology) nghiên cứu cách vật liệu biến dạng và chảy dưới tác động của lực. Filler HA là vật liệu nhớt–đàn hồi [1].
- G′ (mô-đun đàn hồi): độ cứng, khả năng giữ hình dạng và nâng đỡ. G″ (mô-đun nhớt): phần năng lượng mất đi khi gel biến dạng [1].
- tan δ = G″/G′: luôn nhỏ hơn 1 ở filler HA; càng thấp thì gel càng đàn hồi [1].
- Ứng suất cắt τ ở cuối vùng nhớt–đàn hồi tuyến tính: mức lực gel chịu được mà vẫn phục hồi hình dạng, bổ sung cho G′ khi đánh giá vùng vận động [2].
- Không so sánh số liệu giữa các tài liệu nếu khác tần số, nhiệt độ hay biến dạng khi đo [1,2].
Lưu biến học là gì và vì sao quan trọng với filler HA?
Lưu biến học mô tả hành vi của vật liệu khi chịu lực: chất rắn đàn hồi trở về hình dạng ban đầu, chất lỏng nhớt thì chảy và không hồi phục. Filler HA mang cả hai đặc tính, nên được gọi là vật liệu nhớt–đàn hồi [1].
Sau khi tiêm, filler liên tục chịu nén, cắt, kéo giãn và xoắn do cử động cơ mặt [1]. Các thông số lưu biến giúp dự đoán gel sẽ nâng đỡ mô tốt đến đâu, có giữ được hình dạng không và có lan rộng trong mô hay không.
Các thông số lưu biến chính
| Thông số | Định nghĩa | Ý nghĩa lâm sàng |
| G′ – mô-đun đàn hồi (Pa) | Năng lượng gel tích trữ khi biến dạng và dùng để khôi phục hình dạng | Độ cứng, khả năng nâng đỡ, tạo thể tích [1] |
| G″ – mô-đun nhớt (Pa) | Năng lượng mất đi do ma sát bên trong khi biến dạng | Phần gel không hồi phục hoàn toàn sau biến dạng [1] |
| G* – mô-đun phức hợp (Pa) | Tổng khả năng chống biến dạng, G* = √(G′² + G″²) | Ở filler HA, G* xấp xỉ G′ vì G″ thấp [1] |
| tan δ = G″/G′ | Tỷ lệ giữa tính nhớt và tính đàn hồi | Thấp: gel đàn hồi, phù hợp tiêm sâu; cao hơn: phù hợp tiêm nông [1] |
| η* – độ nhớt phức hợp (Pa·s) | Khả năng chống chảy khi chịu lực cắt | Cảm giác “đặc” khi đẩy qua kim [1] |
| τ cuối vùng LVR (Pa) | Ứng suất cắt tối đa gel chịu được mà không biến dạng vĩnh viễn | Khả năng chịu biến dạng ở vùng vận động [2] |
| Độ kết dính | Lực giữ các đơn vị HA liên kết chéo lại với nhau | Ảnh hưởng cách gel phân bố trong mô; chưa có phương pháp đo chuẩn [1] |
G′ – độ cứng của gel
G′ đo năng lượng gel tích trữ khi bị biến dạng và dùng để trở về hình dạng ban đầu. Filler có G′ cao cứng hơn, đàn hồi tốt hơn trước lực cắt; filler có G′ thấp mềm hơn [1]. Vì vậy, G′ thường được dùng để chọn sản phẩm cho lớp tiêm: gel mềm cho vùng nông và vận động nhiều, gel cứng cho vùng sâu như trên màng xương hoặc khoang mỡ sâu [1].
Một giới hạn quan trọng: mối tương quan giữa G′ và khả năng nâng đỡ in vivo chỉ được xác nhận giữa các sản phẩm trong cùng một công nghệ sản xuất [2]. Hai filler khác công nghệ có cùng G′ chưa chắc nâng đỡ như nhau.
G″ và tan δ – tính nhớt và tính đàn hồi
Mọi filler HA đều có G′ lớn hơn G″, tức có cấu trúc giống gel hơn là chất lỏng [1]. Vì vậy, tan δ của filler HA luôn nhỏ hơn 1. tan δ càng thấp, gel càng “rắn” và giữ khối tốt; tan δ cao hơn gợi ý sản phẩm phù hợp tiêm nông hơn [1].
Độ nhớt phức hợp η*
Filler HA là chất lỏng phi Newton: độ nhớt giảm khi lực cắt tăng. Đây là lý do khi bắt đầu tiêm, bác sĩ cảm thấy lực cản lớn rồi gel chảy dễ hơn khi tăng áp lực lên piston [1].
Ứng suất cắt τ và vùng nhớt–đàn hồi tuyến tính (LVR)
G′ thường được đo trong phép quét tần số ở điều kiện gần tĩnh, nên chưa phản ánh đầy đủ môi trường vận động của khuôn mặt [2]. Phép quét biên độ tăng dần mức biến dạng để xác định vùng nhớt–đàn hồi tuyến tính (LVR), tức khoảng biến dạng gel vẫn giữ nguyên cấu trúc. Ứng suất cắt τ ở cuối vùng LVR cho biết lực tối đa gel chịu được mà vẫn trở về hình dạng ban đầu. τ càng cao, gel càng chịu được biến dạng lớn mà không mất độ cứng [2].
Độ kết dính
Độ kết dính phản ánh lực giữ các đơn vị HA liên kết chéo lại với nhau. Hiện chưa có phương pháp đo chuẩn hóa; các phương pháp thường dùng (thang Gavard–Sundaram, nén tuyến tính, trọng lượng giọt rơi) cho kết quả không nhất quán [1]. Một số tác giả ghi nhận tương quan nghịch giữa G′ và độ kết dính: gel mềm thường kết dính hơn [1].
Đọc thông số lưu biến thế nào cho đúng?
Điều kiện đo quyết định con số
Cùng một sản phẩm có thể cho G′ khác nhau nếu đo ở tần số, nhiệt độ hoặc mức biến dạng khác nhau. Ví dụ, nghiên cứu của Puljic và cộng sự đo G′ ở tần số góc 1 rad/s (0,16 Hz), biến dạng 1%, 25 °C; phép quét biên độ ở 10 rad/s [2]. Do đó:
- Chỉ so sánh các sản phẩm được đo trong cùng một nghiên cứu, cùng phương pháp.
- Kiểm tra tần số, nhiệt độ và loại phép đo ghi kèm con số trong tài liệu sản phẩm.
- Không ghép số liệu từ các tài liệu khác nhau thành một bảng so sánh.
Không dựa vào một thông số duy nhất
Filler HA là hệ phức tạp gồm HA liên kết chéo và HA tự do, không thể mô tả đầy đủ bằng một chỉ số [2]. Nên đọc G′ cùng với tan δ, τ, gel content, kích thước hạt và lực đẩy (xem bài Đặc điểm lý hoá của filler HA).
Ví dụ: thông số lưu biến của 3 dòng saypha®
Dữ liệu dưới đây được đo trong cùng một nghiên cứu, cùng điều kiện [2]:
| Thông số | saypha® filler Lidocaine | saypha® volume Lidocaine | saypha® volume plus Lidocaine |
| G′ (Pa, 1 rad/s) | 147,3 | 228,8 | 443,9 |
| G″ (Pa) | 26,3 | 26,1 | 45,0 |
| tan δ | 0,18 | 0,11 | 0,10 |
| Biến dạng cuối LVR (%) | 36,6 | 32,3 | 23,0 |
| τ cuối LVR (Pa) | 68,0 | 82,3 | 109,0 |
| Mục đích sử dụng tại VN [3] | Nếp mũi má vừa–nặng, làm đầy môi | Nếp mũi má vừa–nặng | Thiếu hụt thể tích tầng giữa mặt vừa–nặng |
Cách đọc: G′ tăng dần từ filler Lidocaine đến volume plus Lidocaine, tương ứng với chỉ định từ trung bì đến dưới da sâu và trên màng xương. Cả ba đều có tan δ dưới 0,2, tức gel có tính đàn hồi cao. Biến dạng cuối LVR giảm khi G′ tăng: gel mềm chịu biến dạng lớn hơn, phù hợp vùng vận động như môi; gel cứng chịu lực tốt hơn, phù hợp vùng cần nâng đỡ. Lưu ý, các số liệu này đo in vitro và nghiên cứu do nhà sản xuất thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
G′ cao có phải là filler tốt hơn không?
Không. G′ chỉ phản ánh độ cứng. Filler phù hợp là filler có G′ đúng với lớp tiêm và vùng điều trị: gel cứng ở vùng nông có thể sờ thấy hoặc làm da kém tự nhiên [1].
tan δ bao nhiêu là tốt?
Không có ngưỡng “tốt” chung. tan δ thấp cho thấy gel đàn hồi, giữ khối tốt, phù hợp tiêm sâu; tan δ cao hơn phù hợp vùng nông [1].
Vì sao cùng một sản phẩm lại có G′ khác nhau ở các tài liệu?
Vì G′ phụ thuộc điều kiện đo như tần số, nhiệt độ và mức biến dạng. Chỉ nên so sánh các giá trị đo bằng cùng phương pháp [1,2].
Độ kết dính có quan trọng không?
Độ kết dính ảnh hưởng đến cách gel phân bố trong mô, nhưng chưa có phương pháp đo chuẩn hóa nên số liệu giữa các nhà sản xuất khó so sánh [1].
Thông số lưu biến có dự đoán được thời gian duy trì không?
Chỉ một phần. Thời gian duy trì còn phụ thuộc mức độ liên kết chéo, gel content, vùng tiêm, thể tích và cơ địa bệnh nhân [1,2].
Xem thêm: tổng quan nền tảng về chất làm đầy trong bài Filler HA là gì? Cơ chế tác dụng, phân loại và độ an toàn.
Tạm kết
Thông số lưu biến là “ngôn ngữ” mô tả hành vi của filler HA, nhưng chỉ có giá trị khi được đọc đúng điều kiện đo và kết hợp với các đặc tính lý hoá khác. Thay vì tìm sản phẩm có G′ cao nhất, bác sĩ nên chọn gel có hồ sơ lưu biến phù hợp với lớp tiêm, mức vận động của vùng điều trị và mục tiêu thẩm mỹ. Với phương châm “Mang lại giá trị thật”, AIC đồng hành cùng Quý Bác sĩ trên nền tảng khoa học và minh bạch.
Tài liệu tham khảo
- Fundarò SP, Salti G, Malgapo DMH, Innocenti S. The Rheology and Physicochemical Characteristics of Hyaluronic Acid Fillers: Their Clinical Implications. Int J Mol Sci. 2022;23(18):10518. doi:10.3390/ijms231810518
- Puljic A, Frank K, Cohen J, et al. A Scientific Framework for Comparing Hyaluronic Acid Filler Crosslinking Technologies. Gels. 2025;11(7):487. doi:10.3390/gels11070487
- Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế – Bộ Y tế. Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành thiết bị y tế loại D số 2502861, 2502862, 2502863 ĐKLH/BYT-HTTB, ngày 09/08/2025.
Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin chuyên môn, dành cho nhân viên y tế; không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Sản phẩm chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế được đào tạo tại cơ sở đủ điều kiện, theo đúng mục đích sử dụng đã đăng ký lưu hành.
Thông tin liên hệ
🏢 Công ty TNHH Y tế Thẩm mỹ AIC
📌 Trụ sở chính: 21 Bàu Cát 3, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh
🏢 Văn phòng đại diện Miền Bắc: 425 Vũ Tông Phan, Phường Khương Đình, Thành phố Hà Nội
🌎 Website: www.theaic.vn
☎️ Hotline: (028) 66851869
📩 Email: info@theaic.vn
