Tắc mạch là biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng nhất của tiêm chất làm đầy, có thể dẫn đến hoại tử da, giảm thị lực hoặc đột quỵ. Với filler hyaluronic acid (HA), bác sĩ có lợi thế là hyaluronidase có thể hòa tan gel, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc nhận biết sớm và xử trí đúng ngay tại chỗ. Bài viết tổng hợp dấu hiệu nhận biết, nguyên tắc xử trí và phòng ngừa theo các hướng dẫn và tổng quan quốc tế, dành cho bác sĩ và nhân viên y tế.
Tóm tắt nhanh
- Cơ chế: filler đi vào lòng mạch hoặc chèn ép mạch từ bên ngoài, gây thiếu máu vùng mô phía sau [1].
- Dấu hiệu sớm: đau tăng đột ngột bất thường, da tái nhợt thoáng qua rồi chuyển tím dạng mạng lưới, thời gian làm đầy mao mạch trên 2 giây [1].
- Xử trí da: ngừng tiêm ngay; dùng hyaluronidase liều cao, nhắc lại theo đánh giá lâm sàng (hướng dẫn CMAC đề xuất đánh giá lại và nhắc liều sau mỗi giờ) [1,2].
- Rối loạn thị giác: cấp cứu; chuyển ngay đến cơ sở chuyên khoa mắt. Tiên lượng thị lực thường kém: chỉ 6% hồi phục hoàn toàn trong các ca được công bố [3].
- Phòng ngừa: nắm vững giải phẫu, không xem vùng nào là “an toàn tuyệt đối”, không chỉ dựa vào hút ngược, luôn có sẵn hyaluronidase [1].
Tắc mạch do filler xảy ra như thế nào?
Tắc mạch có thể do hai cơ chế [1]:
- Tắc trong lòng mạch: filler được tiêm trực tiếp vào động mạch, di chuyển theo dòng máu và gây tắc ở nhánh nhỏ hơn.
- Chèn ép từ bên ngoài: khối filler hoặc phù nề chèn ép mạch máu, thường biểu hiện chậm hơn.
Khi filler đi ngược dòng vào hệ động mạch mắt qua các nhánh nối giữa động mạch cảnh ngoài và cảnh trong, có thể gây tắc động mạch võng mạc dẫn đến giảm hoặc mất thị lực, hoặc tắc mạch não [1].
Vùng nào có nguy cơ cao?
Theo tổng quan năm 2024 của Doyon, Beleznay và cộng sự về các ca giảm hoặc mất thị lực sau tiêm chất làm đầy, vị trí tiêm thường gặp nhất trong 365 ca mới là mũi (40,6%), trán (27,7%) và glabella (19,0%); filler HA chiếm 79,6% các ca mới [3]. Tuy vậy, tắc mạch có thể xảy ra ở mọi vùng có mạch máu lớn đi qua, bao gồm nếp mũi má, môi, tầng giữa mặt và thái dương. Hướng dẫn CMAC khuyến cáo phân tầng nguy cơ theo giải phẫu và không mô tả bất kỳ vùng nào là “an toàn” [1].
Nhận biết sớm tắc mạch
| Dấu hiệu | Ý nghĩa |
| Đau tăng đột ngột trong lúc tiêm, hoặc đau dữ dội ở vùng xa điểm tiêm | Bất thường, cần dừng tiêm ngay và đánh giá; lưu ý đau có thể không có ở giai đoạn sớm |
| Da tái nhợt (có thể chỉ thoáng qua) | Gợi ý thiếu máu động mạch |
| Tím dạng mạng lưới, mảng xanh tím | Thiếu máu tiến triển |
| Thời gian làm đầy mao mạch trên 2 giây | Gợi ý tổn thương động mạch (bình thường dưới 2 giây; so sánh với bên đối diện) |
| Da xanh tím nhưng làm đầy mao mạch nhanh | Có thể gợi ý tổn thương tĩnh mạch |
| Mụn mủ khoảng ngày thứ 3, da xám, đóng vảy | Giai đoạn muộn, hoại tử đã hình thành |
Theo hướng dẫn CMAC 2021 [1].
Thay đổi thiếu máu thường xuất hiện ngay hoặc trong vài giờ; hiếm khi khởi phát sau nhiều ngày [1]. Hướng dẫn khuyến cáo ghi nhận thời gian làm đầy mao mạch trước tiêm để so sánh, và theo dõi 30–45 phút sau tiêm ở các vùng nguy cơ cao như mũi, glabella, trán [1].
Dấu hiệu thị giác (nhìn mờ, mất thị lực, nhìn đôi, đau mắt, sụp mi) và thần kinh (yếu liệt, nói khó) là cấp cứu tối khẩn cấp.
Nguyên tắc xử trí tắc mạch ở da
Tóm tắt theo hướng dẫn CMAC 2021 [1]. Phác đồ cụ thể cần theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành và quy trình của cơ sở.
- Ngừng tiêm ngay khi nghi ngờ.
- Hyaluronidase liều cao, ngắt quãng: CMAC đề xuất pha 1500 đơn vị/mL (nếu có), tiêm thấm toàn bộ vùng thiếu máu. Hyaluronidase khuếch tán vào lòng mạch nên không cần tiêm trực tiếp vào động mạch. Đánh giá lại và nhắc liều sau 1 giờ nếu chưa tái tưới máu. Mô hình “liều cao ngắt quãng” được DeLorenzi đề xuất năm 2017 [2].
- Không cần thử test da trước khi dùng hyaluronidase trong tình huống cấp cứu [1].
- Xoa bóp và chườm ấm vùng tổn thương để hỗ trợ giãn mạch [1].
- Aspirin nếu không có chống chỉ định: CMAC đề xuất 300 mg liều đầu, sau đó 75 mg mỗi ngày đến khi tái tưới máu; khuyến cáo này được ngoại suy từ điều trị hội chứng vành cấp, chưa có bằng chứng trực tiếp [1].
- Theo dõi: tái khám trực tiếp ngày hôm sau dù đã cải thiện; tiếp tục theo dõi và chăm sóc vết thương đến khi lành nếu da đã tổn thương; ghi chép và chụp ảnh đầy đủ [1].
Những biện pháp CMAC không khuyến cáo: miếng dán nitroglycerin, sildenafil và corticoid thường quy khi không có chỉ định lâm sàng. Oxy cao áp chưa có đủ bằng chứng cho tắc mạch do HA ở giai đoạn sớm [1].
Khi có rối loạn thị giác
Mất thị lực do tắc động mạch võng mạc là tình huống tối khẩn cấp. Hướng dẫn CMAC ghi nhận các nghiên cứu mới cho thấy nhồi máu võng mạc có thể xảy ra trong 12–15 phút [1]. Cần chuyển ngay người bệnh đến cơ sở chuyên khoa mắt hoặc đột quỵ.
Tổng quan Doyon 2024 trên các ca được công bố cho thấy [3]:
- Chỉ 6,0% hồi phục hoàn toàn, 25,8% cải thiện một phần, 68,2% không hồi phục.
- Thị lực ban đầu là yếu tố tiên lượng mạnh nhất.
- Các biện pháp được dùng gồm hyaluronidase dưới da tại vùng tiêm (70,1%), corticoid toàn thân (57,3%), tiêu sợi huyết nội động mạch (56,0%) và hyaluronidase sau nhãn cầu (12,6%); không biện pháp nào là yếu tố dự báo có ý nghĩa thống kê cho cải thiện thị lực.
- Filler HA liên quan với khả năng cải thiện thị lực cao hơn so với mỡ tự thân.
Vì tiên lượng kém, phòng ngừa là chiến lược quan trọng nhất, và mọi rủi ro, kể cả mù và đột quỵ, nên được nêu trong phiếu đồng thuận điều trị [3].
Phòng ngừa biến chứng mạch máu
- Giải phẫu: nắm vững đường đi và độ sâu của mạch máu tại từng vùng; phân tầng nguy cơ, không có vùng “an toàn tuyệt đối” [1].
- Kỹ thuật: tiêm chậm, áp lực thấp, lượng nhỏ mỗi điểm, di chuyển đầu kim; dừng ngay khi người bệnh đau bất thường.
- Hút ngược: không dùng như biện pháp an toàn duy nhất; hút ngược âm tính không có nghĩa là mũi tiêm an toàn [1].
- Cannula: CMAC khuyến cáo tránh dùng cannula nhỏ hơn 25G [1].
- Chuẩn bị sẵn sàng: hyaluronidase, quy trình xử trí và đầu mối chuyển viện; đội ngũ được đào tạo [1].
- Sản phẩm: dùng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, có số đăng ký lưu hành, truy xuất được lô; ghi lại số lô vào hồ sơ.
- Tư vấn: hướng dẫn người bệnh các dấu hiệu cảnh báo và số liên lạc khẩn cấp sau tiêm [1].
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu sớm nhất của tắc mạch khi tiêm filler là gì?
Đau tăng đột ngột bất thường và da tái nhợt (có thể chỉ thoáng qua), sau đó chuyển tím dạng mạng lưới; thời gian làm đầy mao mạch kéo dài trên 2 giây [1]. Lưu ý đau có thể không xuất hiện ở giai đoạn sớm.
Hyaluronidase cần tiêm bao nhiêu khi tắc mạch?
Hướng dẫn CMAC đề xuất mô hình liều cao ngắt quãng, pha 1500 đơn vị/mL, tiêm thấm toàn bộ vùng thiếu máu và đánh giá lại, nhắc liều sau mỗi giờ đến khi tái tưới máu [1,2]. Liều cụ thể do bác sĩ quyết định theo diện tích tổn thương.
Filler có lidocaine có che lấp dấu hiệu tắc mạch không?
Thuốc tê có thể làm giảm cảm giác đau, vì vậy bác sĩ cần theo dõi thêm màu da và thời gian làm đầy mao mạch thay vì chỉ dựa vào triệu chứng đau [1].
Tắc mạch có thể xảy ra muộn sau vài ngày không?
Hiếm nhưng có thể. Phần lớn thay đổi thiếu máu xuất hiện ngay hoặc trong vài giờ sau tiêm [1]. Người bệnh cần được hướng dẫn quay lại ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Có filler nào không gây tắc mạch không?
Không. Mọi chất làm đầy đều có thể gây tắc mạch nếu đi vào hoặc chèn ép mạch máu. Trong một thử nghiệm 270 người tại Mỹ, hồ sơ FDA ghi nhận 1 ca chèn ép mạch máu nghiêm trọng phải lấy bỏ sản phẩm [4]. Ưu điểm của filler HA là có thể hòa tan bằng hyaluronidase.
Xem thêm: Tác dụng phụ của filler HA và Nốt sau tiêm filler: phân biệt nốt sớm, nốt muộn.
Tạm kết
Tắc mạch do filler hiếm gặp nhưng có thể để lại hậu quả nặng nề, đặc biệt khi ảnh hưởng thị lực. Nhận biết sớm, xử trí ngay bằng hyaluronidase liều cao theo phác đồ, theo dõi sát và chuyển viện kịp thời khi có triệu chứng thị giác là những yếu tố quyết định. Quan trọng hơn cả, phòng ngừa bằng kiến thức giải phẫu, kỹ thuật cẩn trọng và sự chuẩn bị sẵn sàng tại mỗi phòng thủ thuật. Với phương châm “Mang lại giá trị thật”, AIC đồng hành cùng Quý Bác sĩ trên nền tảng khoa học và minh bạch.
Tài liệu tham khảo
- Murray G, Convery C, Walker L, Davies E. Guideline for the Management of Hyaluronic Acid Filler-induced Vascular Occlusion. J Clin Aesthet Dermatol. 2021;14(5):E61–E69.
- DeLorenzi C. New High Dose Pulsed Hyaluronidase Protocol for Hyaluronic Acid Filler Vascular Adverse Events. Aesthet Surg J. 2017;37(7):814–825. doi:10.1093/asj/sjw251
- Doyon VC, Liu C, Fitzgerald R, Humphrey S, Jones D, Carruthers JDA, Beleznay K. Update on Blindness From Filler: Review of Prognostic Factors, Management Approaches, and a Century of Published Cases. Aesthet Surg J. 2024;44(10):1091–1104. doi:10.1093/asj/sjae091
- U.S. Food and Drug Administration. Summary of Safety and Effectiveness Data – saypha® MagIQ™, PMA P240008, phê duyệt 08/09/2025.
Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin chuyên môn, dành cho nhân viên y tế; không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ. Sản phẩm chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế được đào tạo tại cơ sở đủ điều kiện, theo đúng mục đích sử dụng đã đăng ký lưu hành.
Thông tin liên hệ
🏢 Công ty TNHH Y tế Thẩm mỹ AIC
📌 Trụ sở chính: 21 Bàu Cát 3, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh
🏢 Văn phòng đại diện Miền Bắc: 425 Vũ Tông Phan, Phường Khương Đình, Thành phố Hà Nội
🌎 Website: www.theaic.vn
☎️ Hotline: (028) 66851869
📩 Email: info@theaic.vn
